W przyszłym tygodniu, w dniach 5-6 listopada w oddziale Instytutu Pileckiego w Augustowie odbędzie się międzynarodowa konferencja naukowa pt. "Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939-1941/1944-1946". Wśród prelegentów wystąpią przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej, Polskiej Akademii Nauk, Instytutu Pileckiego oraz innych placówek historycznych z Augustowa, Białegostoku, Łodzi, Poznania Suwałk, Lublina oraz z Litwy, Łotwy i Słowacji.
W lipcu 2025 r. odbyła się inauguracja działalności Domu Pamięci Obławy Augustowskiej w Augustowie. Znajdująca się w tym miejscu ekspozycja muzealna, poświęcona tematyce obławy augustowskiej, stanowi podsumowanie czteroletniej działalności pracowników Instytutu Solidarności i Męstwa im. Witolda Pileckiego. W tym czasie udało się dotrzeć do wielu cennych materiałów oraz przekazów źródłowych, które wzbogaciły treść wystawy stałej.
Na tym jednak nie kończą się prace Instytutu Pileckiego. W dalszej mierze chcemy poszerzać naszą wiedzę o sowieckim totalitaryzmie, nie tylko w perspektywie lokalnej, ale również w odniesieniu do całej Europy Środkowo-Wschodniej.W tym celu organizujemy wyjątkową konferencję naukową pt. "Podwójna czerwień. Sowieckie represje w Europie Środkowo-Wschodniej 1939-1941/1944-1946". Poruszane tematy obejmą nie tylko działania sowietów na terenach państwa polskiego, ale także na obszarach krajów sąsiadujących z Polską.
Konferencja zostanie przeprowadzona głównie w języku polskim. Podczas prelekcji zagranicznych gości będzie możliwość skorzystania z tłumaczenia na bieżąco, ponieważ organizatorzy umieszczą na sali budkę symultaniczną z tłumaczami. Wstęp na wydarzenie jest wolny i całkowicie bezpłatny, bez obowiązku wcześniejszego zapisania się.
Organizatorami konferencji są Instytut Pileckiego i Wojskowe Biuro Historyczne. Wydarzenie odbędzie pod patronatem medialnym TVP Historia, Polskiego Radia Białystok, Radia 5 oraz portalu Dzieje.pl.
Szczegółowy harmonogram konferencji:
Dzień 1 - 5.11.2026 r. (czwartek)
8:30 – 9:00 Rejestracja uczestników
9:00 – 9:20 Uroczyste otwarcie konferencji, przywitanie gości
9:20 - 9:40 Egīls Kļuss, Muzeum Okupacji Łotwy, Wpływ okupacji sowieckiej na łotewskich rybaków przybrzeżnych w latach 1940-1941
9:40 – 10:00 Anatoli Vialiki, Instytut Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk, Polskie podziemie w regionie Augustowa w raportach operacyjnych NKWD BSRR: lata 1939–1941. Na podstawie materiałów Archiwum Narodowego Republiki Białorusi
10:00 – 10:20 Diana Maksimiuk, IPN Białystok, Z historii białostockiego więzienia „za pierwszego Sowieta”
10:20 – 10:40 DYSKUSJA PANELOWA
10:40 – 11:00 Przerwa kawowa
11:00 – 11:20 Bartosz Janczak, IPN Łódź, Oficerowie kawalerii przedwojennego Wojska Polskiego - ofiary zbrodni katyńskiej
11:20 – 11:40 Ewelina Ślązak, IPN Łódź, Stolica Apostolska wobec represji sowieckich na okupowanych ziemiach polskich w latach 1939-1941
11:40 – 12:00 DYSKUSJA PANELOWA
12:00 – 12:20 przerwa kawowa
12:20 – 12:40 Barbara Bojaryn Kazberuk, Muzeum Podlaskie w Białymstoku, Lato 1945. Obława Augustowska na tle innych represji sowieckich na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim
12:40 – 13:00 Danuta Kaszlej, Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie, Ofiary Obławy Augustowskiej. Portrety rodzinne
13:00 – 13:20 Zbigniew Kaszlej, Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie, Bój nad jeziorem Brożane w świetle źródeł polskich i sowieckich
13:20 – 13:40 DYSKUSJA PANELOWA
13:40 – 14:20 Przerwa kawowa + finger food
14:20 – 14:40 Arūnas Bubnys, Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy, Działalności litewskich partyzantów na pograniczu polsko-litewskim po drugiej wojnie światowej
14:40 – 15:00 Wojciech Marciniak, Archiwum Sybiraków UŁ, Katedra Historii Polski i Świata po 1945 r. UŁ, Represje radzieckie wobec obywateli polskich po 1945 r. w polsko-radzieckich dokumentach dyplomatycznych
15:00 – 15:20 Tadeusz Radziwonowicz, Augustowsko-Suwalskie Towarzystwo Naukowe, Próby normalizacji stosunku sowieckich jednostek i żołnierzy do Polski i Polaków latem 1945 r. w świetle dokumentów Armii Czerwonej
15:20 – 15:40 DYSKUSJA PANELOWA
15:40 – 16:00 Podsumowanie pierwszego dnia obrad
16:00 – 17:00 Obiad dla uczestników i gości konferencji
Dzień 2 - 6.11.2026 r. (piątek)
9:00 – 9:20 Przywitanie gości, otwarcie drugiego dnia konferencji
9:20 – 9:40 Michal Šmigeľ, Marek Syrný, Wydział Historii Uniwersytetu Mateja Bela w Bańskiej Bystrzycy, Słowacja, „W szponach NKWD”: Deportacja ludności
czechosłowackiej do Związku Radzieckiego przez NKWD i Smiersz w latach 1944-1945
9:40 – 10:00 Mateusz Ułanowicz, IPN Białystok, Sądowa ochrona sojuszu polsko-sowieckiego na przykładzie orzecznictwa Wojskowego Sądu Garnizonowego w Białymstoku w latach 1944-1946
10:00 – 10:20 Marcin Jurek, IPN Poznań, Obóz NKWD w Poznaniu
10:20 – 10:40 DYSKUSJA PANELOWA
10:40 – 11:00 Przerwa kawowa
11:00 – 11:20 Damian Markowski, Instytut Pileckiego, Obóz filtracyjny NKWD we Lwowie 1944-1945. Refleksje wokół działalności aparatu bezpieczeństwa USRS w pierwszych miesiącach po zakończeniu niemieckiej okupacji Lwowa
11:20 – 11:40 Irena Wodzianowska, Instytut Historii KUL, „Wicemistrz” łagrowy. Ks. Bronisław Drzepecki w świetle wspomnień
11:40 – 12:00 Artur Kuprianis, IPN Łódź, Przeciwko stalinizacji nauki. Działalność prof. Tadeusza Kotarbińskiego jako pierwszego rektora Uniwersytetu Łódzkiego (1945-1949)