LIPCOWI’45 | 81. rocznica Obławy Augustowskiej (6-12 lipca)

Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej

12 lipca 1945 r., czyli trzy miesiące po zakończeniu II wojny światowej, rozpoczęła się Obława Augustowska. Tysiące sowieckich żołnierzy, wspieranych przez pododdziały 1. Praskiego Pułku Piechoty ludowego Wojska Polskiego, funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa oraz Milicji Obywatelskiej, przeprowadziło masowe zatrzymania mieszkańców regionu. Sukcesywnie przeczesywano Puszczę Augustowską, jednocześnie blokując szczelnym kordonem wojsk dziesiątki miejscowości. Zatrzymania miały miejsce również na obszarze powiatów sokólskiego i grajewskiego, w północno-zachodniej części Grodzieńszczyzny oraz na sąsiadujących z nią litewskich terenach rejonów łoździejskiego i druskienickiego.
Zakrojona na szeroką skalę akcja była kierowana przez dowództwo sowieckiej 50. Armii 3. Frontu Białoruskiego. Ważną rolę w operacji odgrywali funkcjonariusze Kontrwywiadu Wojskowego „Smiersz”. Polskie władze komunistyczne nie były informowane o celach oraz działaniach związanych z Obławą. Osoby podejrzane o współpracę lub wspieranie podziemia niepodległościowego (AK-AKO) umieszczano w punktach filtracyjnych, gdzie o losie zatrzymanych decydowali funkcjonariusze „Smiersza”. Wielu uwięzionych było brutalnie przesłuchiwanych i torturowanych, celem wymuszenia przyznania się do kontaktów z partyzantką lub też wskazania innych osób, zaangażowanych w działania konspiracyjne. W sumie Sowieci zatrzymali ok. 7 tys. osób. Obecnie wiemy z całą pewnością, że pod koniec lipca 1945 r. zamordowano co najmniej 600 mieszkańców regionu. Miejsce zbrodni i pochówku ofiar pozostaje nieznane. Obława Augustowska stanowi największą zbrodnię dokonaną na narodzie polskim po II wojnie światowej.

– Obława Augustowska pozostaje niezbadaną do końca zbrodnią dokonaną na polskich obywatelach. Miała ona miejsce już po zakończeniu II wojny światowej – mówi dr Łukasz Faszcza, historyk z augustowskiego oddziału Instytutu Pileckiego. – Tej okrutnej zbrodni dokonali Sowieci. W ogólnym przekazie historycznym często zapominamy, że za cierpienia Polaków w II wojnie światowej, czy też tuż po niej, nie odpowiadają wyłącznie Niemcy, ale również żołnierze Armii Czerwonej. Dużo wiemy o Katyniu, natomiast inne zbrodnie często pozostają w cieniu – podkreśla dr Faszcza. – Do dnia dzisiejszego nie wiemy, gdzie znajdują się szczątki zamordowanych latem 1945 r. mieszkańców Suwalszczyzny. Wciąż badamy historie rodzin ofiar, które doświadczyły ogromnej tragedii, materialnej biedy oraz wykluczenia.

Instytut Pileckiego, oddział zamiejscowy w Augustowie, przygotował szereg wydarzeń poświęconych wydarzeniom sprzed 81. lat.
– Tragiczna historia ofiar Obławy Augustowskiej, zwanych „Lipcowymi”, lokalnie jest dobrze znana, ponieważ prawie każda rodzina w regionie ma swojego „Lipcowego”. Jednak żadnego ludobójstwa nie można postrzegać jako tematu wyłącznie lokalnego, zwłaszcza, jeśli mówimy tu o największej zbrodni dokonanej na Polakach po zakończeniu II wojny światowej – mówi Karol Madaj, p.o. dyrektora Instytutu Pileckiego. – Zarówno pamięć, jak i osądzenie zbrodniarzy w takich sytuacjach powinny mieć wymiar powszechny. Dom Pamięci Obławy Augustowskiej ma i powinien mieć jednocześnie charakter lokalny, ogólnopolski, a nawet międzynarodowy – podkreśla dyrektor Karol Madaj. – Dlatego do Augustowa zapraszamy na debaty także naukowców z zagranicy, głównie z krajów bałtyckich, by wspólnie rozmawiać o doświadczeniu totalitaryzmów w Europie.

PROGRAM OBCHODÓW 81. ROCZNICY OBŁAWY AUGUSTOWSKIEJ

6 lipca

17:00 | Debata naukowa Bo trzeba było dokopać ruskim – o komitecie poszukiwań mieszkańców Suwalszczyzny zaginionych w lipcu 1945 roku – goście: Krzysztof Burek, Monika Mielczarek, Stanisław Kulikowski, Barbara Bojaryn-Kazberuk. Debatę poprowadzi dr Łukasz Faszcza z Instytutu Pileckiego
Miejsce: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej – sala konferencyjna, wstęp wolny

7 lipca

9:00 | Spacer historyczny z przewodnikiem po Augustowie – przewodnik dr Łukasz Faszcza
Miejsce zbiórki: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej, wstęp wolny
17:00 | Sympozjum popularnonaukowe Historie z Domu Turka (organizacja: IPN Białystok, Instytut Pileckiego).
Miejsce: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej – sala konferencyjna, wstęp wolny
20:00 | Światełko Pamięci – wieczór poświęcony biografiom Ofiar Obławy Augustowskiej przy akompaniamencie zespołu Dobre wrażenie.
Miejsce: plac Domu Pamięci Obławy Augustowskiej, wstęp wolny

8 lipca

11:00–19:30 | Konferencja Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX wieku - Polska na europejskim tle porównawczym (1919-89); dzień pierwszy.
Miejsce: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej – sala konferencyjna, wstęp wolny
20:00 | Przedpremierowy odsłuch 2. odcinka audioserialu dokumentalnego Sala 600. Świadkowie Norymbergi dedykowany Sewerynie Szmaglewskiej. Po emisji rozmowa z twórcami.
Miejsce: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej – sala konferencyjna, wstęp wolny.

9 lipca

9:00–15:00 | Wycieczka Śladami Obławy Augustowskiej – przewodnicy Danuta i Zbigniew Kaszlej.

Miejsce zbiórki: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej
Liczba miejsc ograniczona. Zapisy pod numerem: +48 882 439 912
09:45–19:30 | Konferencja Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX wieku - Polska na europejskim tle porównawczym (1919-89); dzień drugi.
Miejsce: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej – sala konferencyjna, wstęp wolny.

10 lipca

09:45–14:00 | Konferencja Opozycyjne formy zaangażowania kobiet w systemach autorytarnych i totalitarnych XX wieku – Polska na europejskim tle porównawczym (1919-89); dzień trzeci.
Miejsce: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej – sala konferencyjna, wstęp wolny.

17:00 | Debata Narody w okowach. Sowieckie i postsowieckie represje wobec mieszkańców Europy Środkowo-Wschodniej - w debacie udział wezmą: prof. Daniel Boćkowski, Hanna Radziejowska, Anastazja Ilyina.
Miejsce: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej – sala konferencyjna, wstęp wolny.

11 lipca

10:00–13:00 | Piknik edukacyjny – grupy rekonstrukcyjne, stoiska edukacyjne, warsztaty wytapiania ołowianych żołnierzyków, Wielka Wymiana Książek (szczegóły pod numerem tel. +48 539 393 419) fotobudka biblioteczna, wata cukrowa i popcorn dla najmłodszych. Wstęp wolny.

11:30 – 12:30 | Debata Spadkobiercy pamięci. Spotkanie ma służyć zestawieniu dwóch doświadczeń: rodzin osób upamiętnionych w programie „Zawołani po imieniu” (obywatele II Rzeczypospolitej zamordowani za pomoc Żydom podczas II wojny światowej) oraz rodzin ofiar Obławy Augustowskiej. Punktem wspólnym ma być refleksja nad dziedziczeniem pamięci, wpływem traumy historycznej na kolejne pokolenia oraz rolą rodzin w przekazywaniu wiedzy, wartości i odpowiedzialności za pamięć. Wstęp wolny.

20:30 | Koncert LIPCOWI’45 | V EDYCJA

Już po raz piąty zapraszamy na koncert, w którym artyści różnych pokoleń za pomocą piosenek opowiedzą historię Lipcowych, ofiar Obławy Augustowskiej. W tym roku muzyce i warstwie wizualnej będą towarzyszyć także prawdziwe głosy świadków Obławy, zarejestrowane pod koniec lat 80., co pozwoli nam nieco przenieść się w czasie i poczuć emocje oraz grozę tamtych dni.
Widowisko poprowadzi odbiorców przez atmosferę powojennego Augustowa, samą Obławę, poszukiwania zaginionych, lata niepewności, kłamstw, strachu i pytań bez odpowiedzi. Aż do dnia dzisiejszego, kiedy coraz głośniej możemy mówić i śpiewać o tym, co naprawdę wydarzyło się latem 1945 roku na Suwalszczyźnie.
Pod kierownictwem muzycznym Roberta Cichego wystąpią: Ania Dąbrowska, Wiktor Dyduła, Ewelina Flinta, Tatiana Okupnik, Dawid Tyszkowski, Karolina Czarnecka i Zuta. Koncert wyreżyserowała Aleksandra Górecka.

Miejsce: Amfiteatr, ul. Zarzecze 30, Augustów
Wstęp wolny. Liczba miejsc ograniczona

12 lipca
Program Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej
Miejsce: Dom Pamięci Obławy Augustowskiej, wstęp wolny
10:00 | Msza Święta w Bazylice Najświętszego Serca Jezusowego w intencji Ofiar Obławy Augustowskiej i ich rodzin
11:10 | Przemarsz przed Mur Pamięci Ofiar na terenie Domu Pamięci Obławy Augustowskiej
11:20 | X Publiczne Odczytywanie Nazwisk Ofiar Obławy Augustowskiej „Przywróćmy im twarze i imiona”.
Organizatorzy: Klub Historyczny im. Armii Krajowej w Augustowie, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Koło w Augustowie, Augustowskie Placówki Kultury, Parafia pw. NSJ w Augustowie
Partner: Instytut Pileckiego - Dom Pamięci Obławy Augustowskiej
12:30 | Oficjalne uroczystości
13:45 | Zwiedzanie wystawy stałej Tobie Polsko. Opowieść z serca Puszczy
19:00 | Koncert wiolonczelowy w wykonaniu uczestników XIV cyklu Masterclass & Cello Festival